De complexiteit van en het aantal cyberaanvallen op kritieke energie-infrastructuur neemt toe. Welke innovaties en stappen zijn nodig om decentrale energiesystemen digitaal veilig te maken? En is een cyberaanval snel op te sporen? Om deze vragen te beantwoorden, demonstreerde TNO op het 'SWITCH-fieldlab' een realistische live cyberaanval op een van haar eigen windturbines. Shari Finner en Jan Willem Wagenaar, werkzaam bij TNO, delen hun bevindingen en benoemen de belangrijkste aandachtspunten rond cyberweerbaarheid.

Gaat Nederland straks vier miljoen slimme meters met onderdelen uit China installeren? Dat lijkt vragen om problemen, juist nu in aanloop naar de Cyber Resilience Act (CRA) duidelijk is geworden hoe kwetsbaar zonnepaneelomvormers uit China voor het elektriciteitsnet kunnen zijn. De branche neemt inmiddels volop maatregelen. "Wij vragen om de hoogste standaarden voor omvormers."

De Tweede Kamer heeft het kabinet vragen gesteld over de gunning van het meetgedeelte van de nieuwe slimme elektriciteitsmeter aan het Chinese bedrijf Kaifa Technologies. Kamerleden maken zich zorgen over manipulatie van de meter, waardoor het elektriciteitsnet kan worden ontregeld. Ook zijn ze bezorgd over de omgang met privacygevoelige data. Wat is er precies gegund en waar komt de onrust vandaan?

Wat doe je als het elektriciteitsnet geen extra capaciteit meer kan leveren, terwijl je organisatie blijft groeien? De Technische Universiteit Eindhoven vond het antwoord in batterijen, slimme aansturing en diepgaande analyse van energiegebruik. Met het zogeheten Genius-project wil de universiteit netcongestie oplossen én een proeftuin voor innovaties inrichten. Mark Cox, programmamaker energie, en Thijs Meulen, adviseur energiemanagement en gebouwautomatisering, lichten het project toe.

We worden voortdurend gewaarschuwd voor totale uitval van vitale voorzieningen. Of dat nu komt door een cyberaanval of door piekbelasting op een overvol stroomnet. Wanneer het dan ook echt gebeurt, zoals dit voorjaar in Spanje, ontstaat er eerst saamhorigheid, gevolgd door diepe politieke verdeeldheid. Auteur Heidy van Beurden woont en werkt in Spanje en beschrijft de psychologische impact van die gebeurtenis.

De zonnestroomsector is nog altijd kwetsbaar voor cyberaanvallen door kwaadwillenden. Het is volgens Willem Westerhof van Bureau Veritas dan ook hoog tijd dat de sector serieus werk maakt van cyber security. Niet alleen om stroomzekerheid te waarborgen, maar vooral om te voorkomen dat een kleine, technische hack uitgroeit tot een grootschalige blackout met maatschappelijke, economische en fysieke consequenties. Bureau Veritas Cybersecurity pleit voor aanpassing van de regelgeving.

Nog ongeveer een jaar, dan gaat hij met pensioen, hoofd techniek van een groot levensmiddelenbedrijf. 15 jaar geleden een gasgebruik van ver boven de 500.000 m3 per jaar. Nu, na de overstap naar gasloos, blijft er technisch gezien alleen nog een kleine stoomketel over.

De netbeheerders zijn niet alleen druk bezig met verzwaring van het elektriciteitsnet - dikkere kabels - , maar ook met 'verslimming'. Monteurs voorzien de komende tijd bijna alle100.000 trafohuisjes die in de wijken staan van sensordoosjes, die inzicht geven in de netbelasting. Een monsterklus die in 2030 afgerond moet zijn. Een rondgang langs Alliander, Enexis en Stedin.

De Europese Commissie gaf eind november groen licht voor een belangrijke wijziging in de Nederlandse SDE++-regeling. Nederland mag de productie van duurzaam opgewekte stroom in uren met negatieve elektriciteitsprijzen tóch subsidiëren, mits die elektriciteit eerst wordt opgeslagen in bijvoorbeeld een batterij en pas later, bij positieve prijzen, wordt ingevoed op het net. Hoewel 'Den Haag' dit nog moet doorvoeren in Nederlands beleid voelt dit voor de branche als een belangrijke doorbraak na een lange discussie in de sector. Voor het eerst is er concreet zicht op - zij het indirect - subsidie voor batterijen.

Het Nederlandse energiesysteem is in korte tijd sterk veranderd. Waar opwek en sturing vroeger vooral centraal waren georganiseerd, bestaat het systeem nu uit miljoenen decentrale, digitaal verbonden apparaten. Zonnepanelen, omvormers, laadpalen, warmtepompen en thuisbatterijen wisselen continu data uit via cloudplatforms. Dat maakt het systeem kwetsbaar voor hacks. "We moeten er rekening mee houden dat het mis kan gaan", zegt cybersecurity-expert Harm van den Brink.

Het Nederlandse bedrijfsleven is onvoldoende weerbaar als essentiële voorzieningen uitvallen, zoals stroom, telecom of andere ICT-diensten. Eén op de vijf bedrijven heeft hiervoor geen maatregelen getroffen, zo blijkt uit de Nederlandse Innovatie Monitor 2025. 'Wat als'- scenario's ontbreken vaak. Hoe wegen bedrijven de risico's af bij de keuze om wel of niet te investeren?

Dat het Europese energienetwerk met elkaar is verbonden, maakt het net flexibel, duurzaam, schaalbaar en efficiënt, maar ook kwetsbaar. Hoe kunnen we ons Europese energiesysteem beter beschermen tegen steeds slimmere cyberaanvallen? Het goede nieuws: we kunnen ons er tegen verdedigen. In dat geval is het wel goed waarschuwingen niet in de wind te slaan, zo vertelt Chris van 't Hof, directeur van DIVD.