Althans, zo denken we graag. We proppen gegevens in modelletjes die we doorrekenen, die ons kansen en mogelijke resultaten geven en helpen om goede besluiten te nemen. Vooral aan dat laatste hechten we grote waarde: goede besluiten. Want als we een verstandige keuze maken, mogen we verwachten dat dingen tot het gewenste gevolg leiden.
In complexe wereld is veel onvoorspelbaar
Nu blijkt soms dat de wereld ingewikkelder is dan deze aanname. Juiste keuzes maken en juiste processen volgen leiden weliswaar vaak tot succes, maar soms gaat het ook behoorlijk mis. Dat komt omdat de wereld om ons heen niet ingewikkeld, maar complex is. We kunnen niet alles weten, niet alles voorspellen en dus kunnen er onverwachte dingen gebeuren.
Rationeel gezien goede besluiten leiden niet altijd tot succes. Omgekeerd leiden verkeerde beslissingen en verkeerde processen soms tot succes. Dat laatste noemen we dan geluk, maar eigenlijk is ook dat het gevolg van complexiteit.
Goede besluiten? Het gaat om de gevolgen
Onlangs las ik een artikel over macht in organisaties: Understanding Power in Organizations. Auteur Jeffrey Pfeffer, een befaamde organisatiekundige, maakt daarin een interessante opmerking: we maken ons veel te druk over het nemen van "juiste beslissingen" en "juiste keuzes". Hij onderbouwt dat met drie standpunten.
1. Een beslissing of keuze op zichzelf verandert niets. De keuze gaat niet voor verbetering zorgen. We zullen actie moeten ondernemen om die te bereiken.
2. We hebben het wel over juiste en foute keuzes, maar op het ogenblik dat je de beslissing neemt weet je helemaal niet of die goed of fout is. Je weet misschien of je de regeltjes hebt gevolgd die we voor rationele besluitvorming hebben bedacht. Maar je weet pas achteraf of het inderdaad de juiste keuze was.
3. Bijna altijd leven we langer met de gevolgen van onze beslissing dan de tijd die we gebruiken om die beslissing te maken. Misschien moeten we daar rekening mee houden in het proces en ons voorbereiden op allerlei mogelijke gevolgen en hoe daarmee om te gaan. Niets wat we doen gebeurt in een vacuüm en er zullen altijd neveneffecten zijn.
We moeten ons dus wat minder zorgen maken over de kwaliteit van de beslissing op het moment dat we die nemen. Maar ons juist wat meer zorgen maken over het aanpassen van onze nieuwe beslissingen en acties aan de informatie die we krijgen naarmate de gebeurtenissen zich openbaren.
Pfeffer had het in zijn artikel over organisaties en het in de markt zetten van nieuwe producten. Maar we kunnen dit prima vertalen naar veiligheid. Voorspelbaarheid en maakbaarheid zijn beperkt. Besef dat we fouten maken en over beperkte kennis beschikken. Wees voorbereid om met onverwachte gevolgen om te gaan.
